Kwetsbaar erfgoed, weerbare keuzes
In het historisch Trippenhuis in Amsterdam staat deze middag in het teken van een actueel thema: de weerbaarheid van ons cultureel erfgoed in tijden van crisis.

Het voortbestaan van kunst en erfgoed is geen automatisme. Een stijgende zeespiegel, geopolitieke spanningen en een veranderend klimaat zetten kunst en erfgoed onder toenemende druk – niet als ver toekomstscenario, maar als realiteit van vandaag.

Weerbaarheid is daarbij geen eendimensionaal begrip. Het kan gaan over de fysieke bescherming van collecties tegen bijvoorbeeld water en brand of cyberdreiging, maar net zo goed over de vraag welke keuzes je vooraf maakt – welke objecten bescherm je en waarom, en hoe pak je dit in de praktijk aan? Op deze Kunsthistorische Dag onderzoeken we deze verschillende lagen van weerbaarheid en stellen we de vraag: wat kunnen wij, vanuit onze eigen expertise, bijdragen aan een weerbaardere kunst- en erfgoedsector?

Programmaonderdelen
We beginnen met het verhaal achter de tentoonstelling Blue Dots in het Stedelijk Museum. Daarna gaan vier professionals met elkaar in gesprek over de weerbaarheid van kunst bij instellingen, naar aanleiding van de nieuwe Wegwijzer Weerbaarheid en het Selectiekader Weerbaarheid. Vervolgens richten wij onze blik op gebouwd erfgoed en de gevolgen van klimaatverandering.

Traditiegetrouw wordt op deze dag ook de Karel van Manderprijs uitgereikt aan de auteur van de meest belangwekkende kunsthistorische publicatie, dit jaar op het gebied van architectuurgeschiedenis, stedenbouw, ruimtelijke ordening, tuin- en landschapsarchitectuur, monumentenzorg en bouwhistorie. Ook wordt de tweejaarlijkse Jan van Gelderprijs uitgereikt. De Jan van Gelderprijs is bedoeld als aanmoediging voor een jonge en veelbelovende Nederlandse kunsthistoricus.

Na de afsluiting is de borrel de aangewezen gelegenheid om uitgebreid na en bij te praten.

Programma
12:30 - 13:00 Inloop
Ontvangst met koffie en thee.

13:05 - 13:35 Blue Dots: welke kunst red je eerst?
In 1951 verplichtte de overheid musea om hun collecties te categoriseren voor evacuatie in oorlogstijd – met rode, witte en blauwe stippen werd aangegeven wat het eerst gered moest worden. Benjamin Pattiruhu, onderzoeksassistent bij het Stedelijk Museum, vertelt over dit vergeten systeem en het onderzoek en verhaal achter de tentoonstelling Blue Dots. Een historisch perspectief op een vraag die nu weer actueel is: welke systemen stellen kunst in staat een crisis te overleven, en wat kunnen we daarvan leren voor vandaag?

13:35 - 14:30 Tafelgesprek Weerbaarheid van kunst en erfgoed in de praktijk
Dit tafelgesprek richt zich op de weerbaarheid van kunst bij collectiebeherende instellingen, met als actuele aanleiding de nieuwe Wegwijzer Weerbaarheid collectiebeherende instellingen en het Selectiekader Weerbaarheid collectiebeherende instellingen die de Museumvereniging en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed dit voorjaar introduceerden. Vier professionals gaan met elkaar in gesprek en delen hun ervaringen en perspectieven. Van de aanleiding voor deze tools tot de vraag hoe je in de praktijk bepaalt wat het eerst beschermd wordt: een eerlijk gesprek over wat werkt, wat schuurt, en wat er nog moet gebeuren. De sprekers zijn: 

• Dieke Wesselingh, Hoofd Strategie & Beleid bij de Museumvereniging
• Renate van Leijen, Specialist Veilig Erfgoed bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
• Agnes Vugts, Adviseur bij RaadSaam Erfgoedprojecten en lid van de Toetsingscommissie Beschermwaardigheid
• Judith Niessen, Hoofd Collectie en Wetenschap bij het Mauritshuis

14:30 Pauze
Koffie en thee in de foyer.

15:00 - 15:30 Gebouwd erfgoed: behoud in een veranderend klimaat 
Vera Kuijpers, bestuurslid platform Klimaat en Erfgoed en Senior Vakspecialist Erfgoed Gemeente Utrecht, bespreekt tijdens deze lezing hoe kunst- en architectuurhistorici en erfgoedprofessionals kunnen omgaan met de toenemende kwetsbaarheid van gebouwd cultureel erfgoed ten tijde van klimaatverandering en welke nieuwe manieren van denken over behoud, verlies en continuïteit daarvoor nodig zijn. 

15:35 Prijsuitreikingen 
Karel van Manderprijs en de Jan van Gelderprijs.

17:00 - 18:00 Borrel in de foyer

Aanmelden is noodzakelijk!
Meld je snel aan via dit formulier. VNK-leden en Jong VNK-leden krijgen voorrang, niet-VNK-leden worden bij aanmelding eerst op de wachtlijst geplaatst. Je deelname is pas definitief als het bedrag is overgemaakt op NL24 INGB 0000 5695 60.

Kosten deelname (incl. borrel):

• VNK leden: €10,00
• Jong VNK: €7,50
• Niet-leden: €25,00

Let op: met uitzondering van de symposiumzaal, is het deze middag helaas niet mogelijk om de rest van het (historische) Trippenhuis te bezoeken.

Nog geen lid? Word nu lid van de VNK!

Meer informatie over de sprekers

Benjamin Pattiruhu, kunsthistoricus, onderzoeksassistent bij het Stedelijk Museum Amsterdam en redacteur bij Tubelight
Benjamin Pattiruhu is kunsthistoricus, gespecialiseerd in moderne en hedendaagse kunst. Hij studeerde kunstgeschiedenis (Universiteit van Amsterdam, University of London), gevolgd door de master Curating Art and Cultures (Universiteit van Amsterdam, Vrije Universiteit Amsterdam). In zijn onderzoek houdt hij zich onder meer bezig met masculiniteit, femininiteit, gender en queerness binnen de kunstgeschiedenis en museale context. Als conservator in opleiding bij het Stedelijk Museum Amsterdam was hij betrokken bij het onderzoek en de samenstelling van de tentoonstelling Blue Dots. Momenteel is hij onder andere als onderzoeksassistent verbonden aan het Stedelijk Museum en als redacteur aan kunsttijdschrift Tubelight.

Dr. Dieke Wesselingh, Hoofd Strategie & Beleid bij de Museumvereniging
Dieke Wesselingh studeerde archeologie in Leiden en deed promotieonderzoek naar provinciaal-Romeinse nederzettingsstructuren. Ze werkte bij het ministerie van OCW (directie Cultureel Erfgoed) aan erfgoed- en museumbeleid, bij de gemeente Rotterdam (dienst Kunst & Cultuur en afdeling Archeologie) als teamleider en was hoofd van de afdeling Erfgoed van de gemeente 's-Hertogenbosch. Sinds 2024 is Wesselingh hoofd Strategie & Beleid bij de Museumvereniging. 

Renate van Leijen, Specialist veilig erfgoed bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
Renate van Leijen studeerde Museologie aan de Reinwardt Academie (Hogeschool van Amsterdam). Zij werkt al geruime tijd bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), onderdeel van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Van Leijen heeft bij de RCE een aanjagende, coördinerende en informerende taak op het onderwerp Veilig en weerbaar erfgoed. Met de benodigde expertise en een uitgebreid netwerk wordt kennis en informatie ontwikkeld met en verspreid richting het erfgoedveld en andere sectoren die van belang zijn bij de bescherming van erfgoed. Met name over het voorkomen van en voorbereiden op diverse risico’s en dreigingen, maakt en organiseert zij publicaties, symposia en workshops. Ook zet zij zich in om de samenwerking tussen de erfgoedsector en de hulpdiensten, zoals brandweer en politie, te versterken en maakt ze deel uit van de landelijke Taskforce Veilig Erfgoed.

Agnes Vugts, adviseur bij RaadSaam Erfgoedprojecten, lid van de Toetsingscommissie Beschermwaardigheid
Agnes Vugts is specialist in collectiebeheer en erfgoedparticipatie, met ruime ervaring in het werken met musea, van vrijwilligersmusea tot professionele instellingen. Ze helpt organisaties om realistische en gedragen keuzes te maken rond hun collectie en beleid. Samen met Michelle van der Sluis vormt Vugts RaadSaam Erfgoedprojecten, een in 2017 opgericht adviesbureau dat musea, gemeenten, provincies en erfgoedorganisaties ondersteunt met advies en projectbegeleiding op het gebied van collectiebeheer, erfgoedparticipatie, cultuurbeleid en museale strategie.

Judith Niessen, Hoofd Collectie en Wetenschap, Mauritshuis
Judith Niessen is Hoofd Collectie en Wetenschap bij het Mauritshuis in Den Haag. Niessen studeerde kunstgeschiedenis aan de Universiteit Utrecht en begon haar loopbaan bij Sotheby’s in Amsterdam, met als expertise Vlaamse en Nederlandse schilderkunst tot 1800. Tussen 2007 en 2018 werkte zij als zelfstandig kunsthistoricus mee met nazi-gerelateerd herkomstonderzoek en schreef zij mee aan de online collectie catalogi Early Netherlandish Paintings van het Rijksmuseum en Nederlandse Tekeningen uit de vijftiende en zestiende eeuw van het Museum Boijmans Van Beuningen. Voorafgaand aan het Mauritshuis werkte Niessen als Hoofd Collecties bij het RKD - Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis en als programma manager van het Expertisecentrum Restitutie bij het NIOD - Nederlands Instituut voor oorlogs-, holocaust- en genocidestudies.

Vera Kuijpers, MSc. cultuurhistoricus, bestuurslid Klimaat en Erfgoed en Vakspecialist Erfgoed Gemeente Utrecht
Vera Kuijpers is beleidsadviseur Erfgoed bij de gemeente Utrecht. Vanuit haar betrokkenheid bij het platform Klimaat en Erfgoed richt Kuijpers zich op de gevolgen van klimaatverandering op erfgoed en op nieuwe manieren van denken over behoud, continuïteit en veerkracht van cultureel erfgoed. In haar werk verkent zij hoe erfgoedprofessionals kunnen omgaan met toenemende kwetsbaarheid, vragen rond behoud en verlies, en de keuzes die nodig zijn om cultureel erfgoed ook voor toekomstige generaties betekenisvol te houden. Het platform Klimaat en Erfgoed organiseert (netwerk)bijeenkomsten waarbij ze erfgoedprofessionals en aanverwante werkvelden bewust(er) maken van de gevaren voor erfgoed.