VNK Voorjaarsdag 2011 Kasteel Twickel
De voorjaarsdag van de VNK vond dit jaar plaats op donderdag 16 juni en voerde ruim twintig leden naar kasteel Twickel, dat vlakbij het Twentse stadje Delden ligt temidden van een landgoed van 4000 hectare. Deze leden mochten zich gelukkig prijzen zich tijdig te hebben aangemeld voor de excursie, want kasteel Twickel is nog bewoond en daarom zeer beperkt toegankelijk voor bezoekers. Een aantal weken per jaar worden er op aanvraag wel rondleidingen georganiseerd. De tuinen zijn van mei tot en met oktober open voor het publiek. Deze omringen van oudsher het kasteel en dateren uit verschillende stijlperioden. In de zomermaanden is in de oranjerie, waar de bijzondere collectie (sub)tropische planten overwintert, een theeschenkerij ingericht voor de tuinbezoekers. Naast de tuinen ligt de ommuurde moestuin.
Bij de ingang van de tuinen is de landgoedwinkel gevestigd. Daar werden wij die donderdagmiddag gastvrij ontvangen. Wachtend tot de groep compleet was, konden de aanwezigen de daar aangeboden producten bewonderen, uiteenlopend van home-made kaas, honing en jam tot andere aan Twickel gerelateerde artikelen als boeken, briefkaarten en zelfs een CD met muziek gespeeld op de in het kasteel aanwezige instrumenten. Van de winkel werden we door een van de vele vrijwilligers door de tuin via een prachtig hek geleid naar de oranjerie. Helaas kwam de regen met bakken uit de hemel, waardoor tuin en kasteel zich op dat moment niet erg fotogeniek toonden. De lunch was uitstekend verzorgd met een soep vooraf, gevolgd door luxe belegde broodjes, fruit als toetje en een keuze uit sap of witte wijn om dit alles weg te spoelen. Koffie en thee maakten het geheel af. Ondertussen deelden de twee aanwezige bestuursleden enkele brochures uit over Twickel, waaronder De tuinen van Twickel: stoer en gevoelig (2009).
Na de lunch liepen we - wederom door een flinke hoosbui - van de oranjerie naar het kasteel. Hier stonden vier vrijwilligers klaar om de groep, die in tweeen werd gesplitst, rond te leiden. De een deed het verhaal, de ander zorgde ervoor dat er niet gedwaald werd. Een van de groepen begon in de centrale hal, waar opvallend veel (zonnen)klokken hingen. Hier werd aan de hand van de aanwezige portretten het een en ander verteld over de voormalige bewoners en eigenaren van het kasteel. Interessant was het verhaal over Unico Wilhelm van Wassenaer Obdam, de jongste zoon van het echtpaar Van Wassenaer Obdam - Van Raesfelt. Hij is over de hele wereld bekend als componist. Merkwaardig genoeg is deze roem van recente datum. In 1980 werd hij door de vondst van een manuscript in de bibliotheek van Twickel geïdentificeerd als de schepper van de ‘Concerti Armonici’, dat voorheen werd toegeschreven aan Pergolesi. Pas toen was zijn naam als componist voorgoed gevestigd. Veel informatie is ook te vinden op de website:
http://www.twickel.nl. Daar is onder meer het volgende te lezen:
"In 1347 werd Herman van Twickelo de eigenaar van de kern van het huidige landgoed. Dit werd na verloop van tijd 'Twickel' genoemd. Van het oorspronkelijke middeleeuwse huis Twickel is niets meer over. Het voorfront en de linkerhoektoren in Renaissancestijl zijn de oudste gedeelten van het huidige kasteel. In de ingangspartij staat het jaartal 1551, aangebracht onder de gevelsteen met de wapens van de opdrachtgevers, Agnes van Twickelo en Goossen van Raesfelt. Waarschijnlijk zijn zijzelf afgebeeld als Adam en Eva in het paradijs. In 2009 is de gevelsteen vervangen. In de 17e eeuw volgden de zuidvleugel en een vergroting van het hoofdgebouw. In 1847 werd de noordtoren rechts van de voorgevel gebouwd naar een ontwerp van de Engelse architect Hesketh. Rond 1900 is het kasteel intern grootscheeps verbouwd naar tekeningen van de Engelse architect Weatherley. De beide 'bouwhuizen' aan het voorplein stammen uit de 18e eeuw: links de paardenstallen en het koetshuis en rechts de garage, thans het huisarchief en de voormalige wasserij later verbouwd tot beheerderswoning. Tussen 1347 en 1953 is Twickel steeds vererfd van vader op zoon en soms van vader op dochter. Zo kwam het in bezit van achtereenvolgens de families Twickelo, Van Raesfelt, Van Wassenaer Obdam en Van Heeckeren van Wassenaer. De laatste eigenaresse Baronesse van Heeckeren van Wassenaer, gravin van Aldenburg Bentinck, had geen kinderen en besloot daarom Twickel in een door haar opgerichte stichting onder te brengen."
De rondleidster ging tijdens de anderhalf uur durende rondgang door de talloze vertrekken op velerlei aspecten in, de ene keer vertelde ze over de eigenaren, maar vaak ook wist ze interessante dingen te vertellen over het interieur, de meubelstukken en schilderijen. Niet zelden werd ze daarin aangevuld - of verbeterd - door de aanwezige kunsthistorici. Opmerkelijk in Twickel zijn de technische snufjes, zoals de verwarmingsinstallatie en een zeer modern aandoend bad met warm water en diverse bubbel- of massagemogelijkheden. Indrukwekkend is bovendien het gastenvertrek, dat niet alleen geschikt is om lang te verblijven, maar ook zo is ingericht dat de gast zelf gasten kan ontvangen. Daarnaast besteedde de rondleidster aandacht aan de boeketten, die door de tuinman telkens vers worden gemaakt en die zorgen voor een huiselijke sfeer. Het bijzondere is dat de tuinman zich laat inspireren door de stijl en vooral kleuren van de ruimte waar het boeket komt te staan. Uiteraard heeft elk kasteel een mysterie. In Twickel is dit een roze servies waarvan de onderdelen regelmatig spontaan barsten. Of dit voortkomt uit het feit dat het gemaakt is vanwege een verloving die niet leidde tot een huwelijk, blijft natuurlijk een raadsel. Terug bij de jassen en tassen werd ook nog even gewezen op de piepkleine werklaarsjes van de laatste eigenaresse, die daar staan alsof ze elk moment terug zou kunnen keren om in de tuin te spitten.
Na de rondleiding door het kasteel was het wonderbaarlijk opgeklaard buiten. Eerst werd nog in de oranjerie een heerlijk kopje thee of koffie met zoete lekkernij genuttigd, om vervolgens toch nog door de zon beschenen tuinen te dwalen. Net als in het kasteel is in de tuinen goed de lange geschiedenis van het landgoed te herkennen. In 2009 werd het park officieel heropend, nadat in de jaren daarvoor de verschillende tuinen hersteld waren naar ontwerp van landschapsarchitect Michael van Gessel. Daarbij wordt voortgeborduurd op de vormgeving van de tuinen zoals die in de loop der eeuwen is ontstaan, onder meer dankzij ingrepen van beroemde ontwerpers als Zocher en Petzold. Direct naast het kasteel ligt een formele tuin, met daar omheen een wijds landschapspark met slingerende paden die talloze pitoreske doorkijkjes bieden. Eén van de leukste ingrepen die Van Gessel in de tuinen van Twickel pleegde is zonder twijfel de bouw van een heus klassiek tempeltje, naar een nooit uitgevoerd ontwerp van Zocher uit het huisarchief van Twickel. De beklimming van het zogeheten ‘bergje’ waarop dit tempeltje is gebouwd, vormde dan ook een passende bekroning van een geslaagde excursie.
Kunsthistorische Dag en Voorjaarsdag van de VNK
De VNK organiseert ieder jaar de Kunsthistorische Dag. Op deze dag staat een actueel thema centraal en worden bekende gastsprekers uitgenodigd. Tijdens deze dag worden de Karel van Mander- en Jan van Gelderprijs uitgereikt.
Daarnaast wordt er eens per jaar een Voorjaarsactiviteit georganiseerd. Op deze middag krijgen leden de gelegenheid elkaar te ontmoeten in een kunsthistorische context; tijdens een museumbezoek of lezing bijvoorbeeld. Ook wordt hier de jaarlijkse VNK-bibliografie gepresenteerd.
In 2004 werd bijvoorbeeld het symposium 'Boter bij de Vis' georganiseerd, bij de tentoonstelling Vis Vitalis in het Centraal Museum Utrecht, i.s.m. de Onderzoekschool Kunstgeschiedenis en het Centraal Museum. Hier werd de bibliografie 'Beeldende kunst en kunstnijverheid 1550-1700' gepresenteerd, samengesteld door Ruud Priem, met een inleiding door Peter Hecht.
In 2005 vond in het voorjaar het symposium 'Moderne Kunst in Lijsten' plaats, bij de tentoonstelling Leporello in het Stedelijk Museum Amsterdam (i.s.m. de Onderzoekschool Kunstgeschiedenis en het Stedelijk Museum Amsterdam). Tijdens deze middag werd de bibliografie 'Beeldende kunst en kunstnijverheid 1850-heden' gepresenteerd, samengesteld door Sophie van Steenderen en van een inleiding voorzien door Jan van Adrichem.
De Voorjaarsactiviteit 2006 vond plaats in het Museum Catharijneconvent in Utrecht. Niek Smit presenteerde hier de Architectuurbibliografie 2006.
De Kunsthistorische Dag 2006 werd gehouden op 18 november in het Centraal Museum te Utrecht.
De Voorjaarsactiviteit 2007 stond in het teken van de 18de eeuw en werd gehouden in het Rijksmuseum Twenthe te Enschede. De bibliografie over beeldende kunst en kunstnijverheid 1700-1850 werd gepresenteerd door samensteller Mariël Ellens.
In november 2007 was de VNK voor de Kunsthistorische Dag 2007 te gast in het NAi in Rotterdam. Deze dag stond de architectuur centraal. Tevens werden de Jan van Gelderprijs en de Karel van Manderprijs uitgereikt aan respectievelijk Anouk Janssen en Jeroen Goudeau.
De Voorjaarsdag 2008 werd georganiseerd in de Bibliotheek Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam. Hier werd de bibliografie Middeleeuwse kunst en kunstnijverheid gepresenteerd. Samensteller was Hille Engelsma.
Home
